[Logo KSGV]  

Bijzondere leerstoel vanwege het KSGV
'Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid,
  met bijzondere aandacht voor de psychiatrie'

prof. dr. A.W. Braam


Met ingang van 1 oktober 2012 is dr. A.W. Braam benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht. Zijn leeropdracht luidt: ‘Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor de psychiatrie’.
Professor Braam sprak op 24 oktober 2013 in Utrecht zijn inaugurele rede uit. (Zie hierover onder meer interviews in Alter en in MedNet.)

Arjan Braam (1969) is psychiater bij de crisisdienst Utrecht en opleider psychiatrie bij Altrecht GGZ. Naast zijn klinische werk is hij sedert 1992 betrokken bij empirisch onderzoek naar verbanden tussen religie en psychiatrie bij ouderen in de Longitudinal Aging Study Amsterdam van de Vrije Universiteit. Hij publiceerde tal van bijdragen in de Nederlandse en Engelstalige vakliteratuur (zie de publicatielijst).

De bijzondere leerstoel is ingesteld door het KSGV, dat daartoe een samenwerking aanging met Altrecht GGZ te Utrecht en met de Universiteit voor Humanistiek.

In gesprekken van hulpverleners met psychiatrische patiënten speelt levensbeschouwing meestal geen expliciete rol. Dat komt omdat de inhoud van levensbeschouwing, en religie in het bijzonder, per traditie verschilt en doorgaans heel persoonlijk ligt. Geen enkele hulpverlener kan volledig thuis zijn in de veelheid aan finesses in tal van levensbeschouwingen. Dat maakt het denken over psychiatrie en levensbeschouwing meer dan eens ingewikkeld. Bovendien geeft het geen pas als behandelaars in de geestelijke gezondheidszorg hun patiënten levensbeschouwelijk zouden beïnvloeden.

Toch gaat het hier over een levensdomein dat voor veel patiënten heel relevant is en wel degelijk een rol kan spelen in het ziektebeeld. Wanneer dit domein genegeerd wordt, ontneem je de behandelaar en de patiënt de kans om stil te staan bij existentiële vragen en dilemma’s die zich bij een psychiatrische ziekte laten voelen. Patiënten kunnen existentiële leegte ervaren bij depressies, of zij moeten omgaan met soms onthutsende spirituele ervaringen als uiting van bijvoorbeeld een manische psychose. Ook bestaat het risico dat religieuze en spirituele bronnen van steun of troost veronachtzaamd worden.

Goed onderbouwd onderzoek kan dergelijke existentiële vragen in de geestelijke gezondheidszorg expliciteren en actualiseren. Dat is eens te meer nodig nu het levensbeschouwelijke landschap sterk veranderd is. Hulpverleners worden zo in staat gesteld de thematiek deskundig en onderbouwd te hanteren, in plaats van speculatief.

Altrecht GGZ, de Universiteit voor Humanistiek en het KSGV beogen met deze leerstoel de wetenschappelijke kennis op het gebied van levensbeschouwing en psychiatrie verder te ontwikkelen en daarmee bij te dragen aan een humane kwaliteitszorg.

Curatorium

De bijzondere leerstoel staat onder toezicht van een curatorium. Tot leden van het curatorium zijn benoemd:

  • prof. dr. Rien van Uden (voorzitter), voorzitter KSGV; hoogleraar religiepsychologie departement cultuurwetenschappen Universiteit van Tilburg; bijzonder hoogleraar 'Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor de psychologische aspecten'aan de Tilburg School of Catholic Theology; klinisch psycholoog en psychotherapeut;
  • prof. dr. Carlo Leget, hoogleraar Zorgethiek en begeleidingswetenschappen, en bijzonder hoogleraar palliatieve zorg aan de Universiteit voor Humanistiek;
  • dr. Frans Derks, oud-voorzitter van het KSGV, en als wetenschappelijk onderzoeker verbonden aan de Van der Hoeven Kliniek te Utrecht.


Jaarverslag 2015-2016             

VOORAF

Het KSGV– kenniscentrum voor levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid is een studievereniging die zich richt op de relatie tussen levensbeschouwing en geestelijke gezondheid. Een belangrijk streven van het KSGV is het bevorderen van een geestelijk gezonde omgang met levensbeschouwing en zingeving. Het KSGV wil deze doelstelling realiseren door studiebijeenkomsten, publicaties, onderzoek, deskundigheidsbevordering, en door het instellen en in stand houden van bijzondere leerstoelen. Het KSGV onderneemt zijn activiteiten vanuit een christelijke inspiratie. De bijzondere leerstoel ‘Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor de psychiatrie’ is sinds 1 oktober 2012 in een omvang van 0.2 fte bezet door dr. Arjan W. Braam. De bijzondere leerstoel is ondergebracht bij de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht (UvH) bij de leerstoelgroep Globaliserings- en Dialoogstudies.

Arjan Braam werkt als psychiater in de crisisdienst van Utrecht en als A-opleider psychiatrie bij Altrecht geestelijke gezondheidszorg. De leerstoel voorziet in een wekelijkse inzet van een werkdag per week.

Het curatorium van de leerstoel bestaat uit de leden: dr. F.C.H. Derks (KSGV), prof. dr. C.J.W. Leget (UvH) en prof. dr. M.H.F. van Uden (voorzitter, KSGV).


A.  ONDERZOEKSACTIVITEITEN

In het kader van de leerstoel is in het afgelopen academische jaar aan diverse onderzoeksprojecten gewerkt:

  • Systematische literatuur review over religie, spiritualiteit en het beloop van depressie en depressieve verschijnselen over de tijd;
  • kwantitatief empirisch onderzoek over gerotranscendentie (wijsheid en integriteit bij ouderen) in het kader van de LASA-studie;
  • kwantitatief empirisch onderzoek over religieuze wanen bij ouderen (hoofdonderzoeker: mw. A. Noort, psychiater).

Naast onderzoek in het kader van de leeropdracht werden de volgende onderzoeksactiviteiten ontplooid:

  • praktijk-evaluerend onderzoek bij de crisisdienst Utrecht;
  • begeleiding van wetenschappelijk onderzoek van arts-assistenten en andere medewerkers van Altrecht GGZ.


B.  PROMOTIEBEGELEIDING

In de verslagperiode werden de volgende promotieonderzoeken begeleid:

  • mw. drs. A. Noort (zie onder A): ‘Religieuze wanen bij ouderen’; met als promotores prof. dr. A.T.F. Beekman (VUmc) en prof. dr. A.W. Braam (UvH);
  • mw. ds. E. Ouwehand (zie onder A): ‘Religie en spiritualiteit en de bipolaire stoornis’, met als promotores prof. dr. T.H. Zock (RUG) en prof. dr. A.W. Braam (UvH);
  • mw. drs. A. Steen: ‘Zingeving bij persoonlijkheidsstoornissen – zin zoeken, fragmenten of narratief’ (Graduate School van de UvH, aanvang 1 januari 2014).
  • mw. drs. J. van Nieuw Amerongen Meeuse: ‘Geloof in behandeling: de plaats van religieuze en spirituele oriëntatie binnen psychiatrische behandeling’ (Graduate School van de UvH, aanvang 1 oktober 2015).


C.  ONDERWIJSACTIVITEITEN

Sedert de aanvang van de leeropdracht werden de volgende onderwijsactiviteiten verzorgd:

  • gastdocent psychopathologie binnen het bachelor curriculum van de UvH (twee ochtenden per studiejaar);
  • gastdocent ‘Moreel beraad – ggz cultuur en dilemma’s’, master curriculum UvH (twee tot drie ochtenden per studiejaar);
  • deelname aan de expertgroep ‘Filosofie, ethiek en levensbeschouwing’ Onderwijsbureau Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) ter voorbereiding van de module Aandachtsgebied Volwassenenpsychiatrie;
  • deelname aan de expertgroep ‘Sociale & Spoedeisende Psychiatrie’ Onderwijsbureau NVvP; onderwijs ten behoeve van de opleiding psychiatrie binnen Altrecht en binnen het opleidingsconsortium psychiatrie Midden-Nederland.
  • Begeleiding van Master-thesis studenten (twee als begeleider, drie als meelezer) over onderwerpen zoals levensbeschouwing en psychiatrisch herstel (mw. S. Crooymans, MSc, afgestudeerd april 2015, “Zin in het kinderziekenhuis. De visie van verpleegkundigen op hun competenties in spirituele zorg”).


D.  PUBLICATIES

  • Braam, A.W., Ommeren, O.W.H.R. van, Buuren, M.L. van, Laan, W., Smeets, H.M., Engelhard, I.M. (2015). Local geographical distribution of acute involuntary psychiatric admissions in subdistricts in and around Utrecht, The Netherlands. The Journal of Emergency Medicine 50 (3), 449-457. doi: 10.1016/j.jemermed.2015.06.057
  • Veen, M. van, Koekkoek, B., Weeghel, I. van, Braam, A.W. (2015). Structured assessment of suicide risk in a psychiatric emergency service: psychometric evaluation of the NGASR. International Journal of Social Psychiatry 61 (3), 287-296.
  • Termorshuizen, F., Braam, A.W., & Ameijden, E. van (2015). Neighborhood ethnic density and suicide risk among different migrant groups in the four big cities in the Netherlands. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 50 (6), 951-962.
  • Veraart, J.K.E., Coric, D., Erf, M. van der, & Braam A.W. (2015). Type geneesmiddel en persisteren van hoge suïcidale intentie na auto-intoxicaties. Tijdschrift voor Psychiatrie 57 (6), 441-445.
  • Visscher, A.J.E., Kraats, G.B. van de, Goot, B. van der, & Braam A.W. (2015). Bad or mad? Invloed van psychiatrische problematiek bij verdachten op strafrechtvervolging. Tijdschrift voor Psychiatrie 57 (7), 480-488.
  • Braam, A.W. (2015). En de psychiater: ziel of rol? In: T. Jorna & C. Leget (red.), In wetenschap van de ziel. Eburon, pp. 37-50.
  • Braam, A.W. (2015). Ouder worden: absurd of transcendent. In: N. Sant & D.J.H. Deeg (Eds.), Oud worden is normaal. Amsterdam: VU University Press, pp. 57-60.
  • Braam, A.W. (2015). Inleiding. In A.W. Braam, W. Krikilion, e.a., Pijn, strijd en zin. Tilburg, KSGV.
  • Braam, A.W. (2015). Boekbespreking: H.M. van Praag (2014), Net voorbij de rede. Verkenningen op het grensvlak van vernuft en verbeelding. Tijdschrift voor Psychiatrie 57 (8), 622-623.
  • Braam, A.W. (2015). Het recht van de kleine. Open Deur 81 (10), 4.


E.  VOORDRACHTEN, LEZINGEN, CONGRESDEELNAME, ADVISERING E.D.

  • ‘Ketensamenwerking vanuit de GGZ organisatie: de crisisdienst Utrecht’. Trimbos Instituut i.s.m. GGZ Nederland, Studiemiddag ketenzorg bij suïcidaliteit; Amersfoort. 5 februari 2015.
  • ‘Levensbeschouwing & psychiatrie’. Studieavond PKN, Heemstede. 23 februari 2015.
  • ‘Buytendijk en de pijn’. KSGV Studiemiddag ‘Pijn strijd en zin’, Utrecht. 25 maart 2015.
  • “Maatwerk in de psychiatrie: waar is de ziel gebleven?” Discussiegroep D15 Voorjaarscongres Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, met R. van Westrhenen, W. Hoogendijk en L. Perquin. 31 maart 2015.
  • ‘Ouder worden: geen kunst’; symposium VUmc ter gelegenheid van het afscheid van prof. dr. Dorly Deeg; voordracht Ouder worden: absurd of transcendent. Amsterdam, Vrije Universiteit. 5 juni 2015.
  • ‘Religie en psychiatrie: van Zeeuws appèl naar Herstel’. Symposium ’50 jaar ziekenhuispsychiatrie ADRZ, verleden, heden, toekomst’, Middelburg. PAAZ Admiraal de Ruyter Ziekenhuis. 12 juni 2015.
  • ‘Acute ziekenhuispsychiatrie: twee studies over auto-intoxicaties uit het Diakonessenziekenhuis en één witte raaf’. Afscheidssymposium dhr. M. Sonnen, psychiater Altrecht en Diakonessenziekenhuis. Utrecht. 16 september 2015.
  • ‘Naar een werkbare alliantie tussen behandelaar en beleidsmaker: perspectieven voor de toekomst.’ Symposium “Laat professionals hun werk goed doen!” Sympopna, Ede. 12 oktober 2015.
  • ‘Religion and spirituality in prospective studies: a review.’ Global Meeting in Spirituality and Mental Health - 5th-6th November 2015 at the 2015 Brazilian Congress of Psychiatry - 4th-7th November 2015 Florianópolis - SC – Brazilië. 6 november 2015.
  • ‘Politie en triagekwesties in de crisisdienst’. Studiebijeenkomst Crisisdiensten in Oostelijk Utrecht. 2015.
  • ‘GGZ-cliënt niet meer in de cel. Convenant GGZ en politie’. 10 november 2015.
  • ‘Chronische suïcidaliteit en de richtlijn: gijzeling of way of life?’ Voordracht op refereerbijeenkomst Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam. 19 november 2015.
  • ‘Levensbeschouwing en psychiatrie - op weg naar een richtlijn en waarom.’ Referaat Altrecht Rintveld Eetstoornissen. 8 december 2015.
  • Lid van de Scientific Board European European Conference on Religion, Spirituality and Health, Malta, mei 2014; idem voor de geplande conferentie in Gdansk, Polen 2016.
  • Reviewer voor diverse internationale psychiatrische en gerontologische tijdschriften en lid redactieraad “European Journal of Ageing” en “Psyche en Geloof”.
  • Lid van de Commissie Wetenschappelijk Onderzoek van Altrecht (‘Altrecht Science’).
  • Bestuurslid Stichting Psychiatrie en Religie (vanaf januari 2014).
  • Committee Member WPA Section ‘Religion, Spirituality and Psychiatry’ (vanaf september 2014).
  • Vice-voorzitter KSGV; lid voorbereidingscommissie studiedag 2015 (‘Pijn, strijd en zin’).
  • Consulting Editor van de “International Series in Mental Health and Religion” (KSGV).


F.  MEDIA

In 2012 en 2013 vonden meerdere contacten plaats met journalisten, o.a. leidend tot interviews in dagblad Trouw, in tijdschrift De Psychiater en in tijdschrift Alter, dat binnen Altrecht wordt verspreid.
In 2015 vond een interview plaats met Deviant: "Onderzoek naar levensbeschouwing en psychiatrie" door Timo van Kempen, Deviant 85 (juni 2015), 28-29.