Bijzonder gasthoogleraar vanwege het KSGV


“Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid,
met bijzondere aandacht voor
spiritualiteit, mystiek en psychoanalyse

 

prof. dr. H. Westerink


Met ingang van 1 oktober 2016 zal dr. Herman Westerink vanwege het KSGV benoemd worden tot bijzonder hoogleraar aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven. Het vakgebied van de bijzonder gasthoogleraar omvat “Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor spiritualiteit, mystiek en psychoanalyse”. Dit betreft de wetenschappelijke doordenking van de cultuurhistorische plaats van de psychoanalyse en haar theorievorming over spiritualiteit, mystiek en pathologie; alsook de vraag naar de wijze waarop de toegepaste psychoanalyse opnieuw vruchtbaar gemaakt kan worden voor het verstaan van de relatie tussen levensbeschouwing en geestelijke gezondheid. De bijzonder gasthoogleraar zal werkzaam zijn binnen de onderzoekseenheid Pastoraaltheologie en Empirische Theologie van de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven.

De vraag naar de relatie tussen levensbeschouwing, en meer in het bijzonder religie en spiritualiteit, en gezondheid en pathologie speelt een centrale rol in de theorievorming en de praktijk van de geestelijke verzorging. In de psychoanalyse is deze problematiek op een fundamentele en tegelijk ambigue wijze gethematiseerd. Aan de ene kant heeft de psychoanalyse telkens weer getracht religieuze structuren en fenomenen met psychopathologische dynamieken in verbinding te brengen. Dat kon leiden tot een pathologisering van religieuze fenomenen en vormen van spiritualiteit en mystiek. Aan de andere kant heeft ze die psychopathologie deels ook genormaliseerd door ze – als ‘uitvergroting’ – in het verlengde te plaatsen van een normale, gezonde geestelijke constitutie.

Deze nieuwe visie op de relatie tussen psychopathologie en normaliteit was gebaseerd op de idee dat het subject geen consistentie heeft en geen eenheid is. Uiteraard heeft dat uitgangspunt consequenties gehad voor het denken over geestelijke gezondheid. Daarnaast is vanuit de psychoanalyse ook altijd veel aandacht geweest voor de cultuurhistorische dimensie van deze problematiek: de moderne tijd als context voor zowel de opkomst van het moderne subject, van nieuwe spirituele en mystieke bewegingen als ook – daarmee verbonden – de opkomst van de moderne psychiatrie en een nieuw denken over geestelijke stoornissen. Daarmee heeft die psychoanalyse niet alleen de vraag naar normaliteit en abnormaliteit, gezondheid en pathologie, in religie, spiritualiteit en mystiek op bijzondere wijze ter discussie gesteld. Ze biedt ook de mogelijkheid de relatie tussen psychiatrie en religie opnieuw te doordenken.

Tegen de geschetste achtergrond, richt de beoogde bijzonder gasthoogleraar zich in het onderzoek op de volgende vragen: Op welke wijze en met welke implicaties heeft de psychoanalyse de verhouding tussen subject, spiritualiteit en mystiek, en pathologie gethematiseerd? Wat is de relatie tussen psychoanalyse en psychiatrie, en waarin bestaat de eigen bijdrage van de psychoanalyse voor het denken over en het bepalen van het onderscheid tussen normaliteit en abnormaliteit, gezondheid en pathologie? Wat is de cultuurhistorische plaats van de psychoanalyse en haar theorievorming over spiritualiteit, mystiek en pathologie? Op welke wijze kan de psychoanalyse opnieuw vruchtbaar worden gemaakt voor het verstaan van de relatie tussen levensbeschouwing en geestelijke gezondheid? En welke psychoanalytische inzichten en methoden kunnen vruchtbaar worden gemaakt voor een pastoraaltheologische reflectie op hedendaagse spiritualiteit (geleefd geloof) in relatie tot geloofstradities?

Herman Westerink (1968) studeerde theologie aan de Universiteit van Groningen, en promoveerde daar op een proefschrift over gewetensvorming en geloofsbeleving in zeventiende-eeuwse protestantse mystiek. Hij werkte zes jaar als postdoc en universitair docent godsdienstpsychologie aan de Universiteit van Wenen (habilitation in 2009), en sinds 2013 is hij verbonden aan het Center for Contemporary European Philosophy en het Titus Brandsma Instituut, Radboud Universiteit Nijmegen.

Herman Westerink heeft zowel een grote expertise op het gebied van systematisch en historisch onderzoek naar de psychoanalyse, spiritualiteit en mystiek, als ook de historische verwevenheid van psychiatrie en religie. Zijn onderzoek binnen het Nijmeegse Center for Contemporary European Philosophy is in het bijzonder gericht op de filosofische reflectie op de antropologische aspecten van de psychoanalyse, de relatie tussen psychoanalyse en psychiatrie, en de psychoanalytische benadering van religie.
In het onderzoek bij het Titus Brandsma Instituut gaat de aandacht met name uit naar de studie van mystiek en spiritualiteit in de moderne tijd en daarmee in relatie tot het moderne subject en de problematisering daarvan. Centraal in dit onderzoek is de reflectie op ‘kritische spiritualiteit’, dat wil zeggen, spiritualiteit en mystiek als vormen van kritiek op dominante seculiere vertogen over de plaats van religie en levensbeschouwing in de cultuur. 

Zijn onderwijs omvat cursussen in de godsdienstfilosofie, godsdienstpsychologie met bijzondere aandacht voor de psychoanalyse, en antropologie.

Zijn onderzoeksactiviteiten vallen te clusteren rond
1.    Psychoanalyse en filosofische antropologie
2.    Psychologie van religie en spiritualiteit
3.    Moderniteit, mystiek en waanzin
4.    Religie en psychiatrie
5.    Theorie van de seksualiteit

Verder is hij actief als:
- Lid van het bestuur en de redactie van het KSGV;
- Vice-voorzitter van de Wetenschappelijke Adviesraad van het Sigmund Freud Museum (Wenen);
- De International Society for Psychoanalysis and Philosophy en de daaraan verbonden Freud Research Group;
- Lid van verschillende redactieteams en redactieraden
.

Het bijzonder gasthoogleraarschap heeft de omvang van 0,2 fte en is gesitueerd bij de onderzoekseenheid Pastoraaltheologie en Empirische Theologie van de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven. Deze onderzoekseenheid is de aangewezen plaats voor de vestiging van deze bijzondere leerstoel, omdat de beoogde toespitsing van de leerstoel nauw aansluit bij de doelstelling van deze eenheid: mensen opleiden die zich voorbereiden op een kerkelijke, maatschappelijke of wetenschappelijke functie die te maken heeft met geloof, zinvragen en existentiële vragen, onder meer in het parochiepastoraat, de categoriale zielzorg en het onderwijs. In dit kader zal ook nauw worden samengewerkt met het Academisch Centrum voor Praktische Theologie.

Voor het toezicht op de bijzondere leerstoel fungeert een Commissie van Toezicht, die inzake het functioneren van de bijzondere leerstoel jaarlijks rapporteert aan het bestuur van de Faculteit en het bestuur van het KSGV.

De Commissie van Toezicht kent zes leden:

  • prof. dr. Marinus van Uden (KSGV, voorzitter)
  • mevr. dr. Lia Vergouwen (KSGV)
  • drs. Guus van Loenen (KSGV)
  • prof. dr. Mathijs Lamberigts, decaan van de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen (KU Leuven)
  • prof. dr. Anna Vandenhoeck, voorzitter van het Academisch Centrum voor Praktische Theologie (KU Leuven)
  • prof. dr. Joris Geldhof, coördinator van de Onderzoekseenheid Pastoraaltheologie en Empirische Theologie (Faculteit Theologie en Religiewetenschappen, KU Leuven)

Enkele belangrijke publicaties zijn:

  • Herman Westerink, Philippe van Haute en Christian Huber (2015). S. Freud, Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie (1905), (Sigmund Freuds Werke – Wiener Interdisziplinäre Kommentare 2), Vienna University Press, Wenen.
  • Herman Westerink (2014). Verlangen & vertwijfeling. Melancholie en predestinatie in de vroege moderniteit, Sjibbolet, Amsterdam.
  • Herman Westerink (2012). The Heart of Man’s Destiny. Lacanian Psychoanalysis and Early Reformation Thought, (Psychoanalytic Explorations 1), Routledge, New York/London.
  • Herman Westerink (2009). A Dark Trace. Sigmund Freud on the Sense of Guilt, (Figures of the Unconscious 8), Leuven University Press, Leuven.
  • Herman Westerink (2009). Controversy and Challenge. The Reception of Sigmund Freud’s Psychoanalysis in German and Dutch-speaking Theology and Religious Studies, (Psychoanalysis and Its Reception 1), LIT Verlag, Vienna/Berlin.
  • Herman Westerink en Patrick Vandermeersch (2007). Godsdienstpsychologie in cultuurhistorisch perspectief, Uitgeverij Boom, Amsterdam.
  • Herman Westerink (2005). Het schuldgevoel bij Freud. Een duister spoor, (Vragen aan Freud 5), Uitgeverij Boom, Amsterdam.
  • Herman Westerink (2002). Met het oog van de ziel. Een godsdienstpsychologische en mentaliteitshistorische studie naar mensvisie, zelfonderzoek en geloofsbeleving in het werk van Willem Teellinck (1579-1629), Boekencentrum, Zoetermeer.

Voor een overzicht van de meest recente publicaties zie de website van het Titus Brandsma Instituut en de website van de Radboud Universiteit Nijmegen.